جزیره قشم خلیج فارس

جزیره قشم خلیج فارس

جزیره قشم بزرگترین جزیره ایران و بزرگترین جزیره غیر مستقل دنیا است (بزرگتر از ۲۲ کشور جهان). این جزیره در نزدیکی تنگه هرمز قرار دارد و بزرگترین و پرجمعیت‌ترین جزیره خلیج فارس می باشد.

 جزیره قشم دومین بندر آزاد تجاری ایران است که سواحل آن برای ایجاد لنگرگاه مناسب است. این جزیره ۱۵ بندر صیادى و تجارى دارد. علاوه بر جمعیت بومى و ساکن، جزیره قشم داراى جمعیت غیربومى و مهاجر بسیارى است که به ‌طور عمده در بخش‌هاى تجارت، بازرگانى، صنایع و معادن، ادارات و دوایر دولتى و ارگان‌ها، بانک‌ها، تشکیلات سازمان منطقه آزاد قشم و دیگر بخش‌هاى خدماتى به فعالیت اشتغال دارند.

زبان اصلى مردم قشم، مانند تمام مردم ساکن بنادر و سواحل جنوب کشور و دیگر جزایر، فارسى و براى همه مردم و مسافرانى که به جزیره مسافرت مى‌کنند قابل درک و فهم است. لهجه محلى و متداول مردم قشم در شهرها و روستاهاى آن تقریباً یکسان است، با این تفاوت که اهالى شهر قشم و درگهان به سبب رفت و آمد و داد و ستد با مردم میناب، بندرعباس، پل، خمیر، کنگ، لنگه و دیگر بنادر مجاور، با لهجه‌اى نزدیک به لهجه بندرعباسى، مینابى (بندرى)، پلى (بندر پل خمیر) صحبت مى‌کنند و ساکنان روستاى اعماق جزیره به سبب مسافرت به شیخ‌نشین‌ها و هندوستان به زبان عربى هندى نیز آشنایى دارند یا واژه‌هایى از این زبان‌ها وارد لهجه آنها شده است. به‌طور کلى باید گفت زبان محلى قشمى، آمیخته‌اى از زبان‌هاى فارسى، بندرى، هندى و انگلیسى است.

کوه نمکى ـ کوه نمکدان ـ در قسمت جنوب غربى جزیره، ویژگى عمده مجموعه کوهستانى غربى را تشکیل مى‌دهد. این کوه که به شکل مخروط است تا ارتفاع ۳۹۷ متر (قله کوه نمکدان) مى‌رسد. ساختار نمکى این کوه از انباشته شدن صخره‌هاى آذرین با رسوبات تشکیل شده است. کوه گنبد نمکى، با بقایاى معادن نمک باستانى و چشمه‌هاى آب شور، به خودى خود یک “اثر تاریخى طبیعى دیدنی” با امکانات آموزشى و تفریحى را به وجود آورده است.

 

ساحل صخره‌اى ریگو معروف به ساحل لاک‌پشت‌ها از سواحل زیباى جزیره قشم است که لاک‌پشت‌ها در آنجا براى نفس‌گیرى و تغذیه به روى آب مى‌آیند.

چشمه‌هاى جزیره قشم، که به‌طور پراکنده در جاى جاى جزیره وجود دارند، فاقد آب شیرین بوده و عمدتاً شور است. اولین و مهم‌ترین جامعه گیاهى جزیره در جنگل‌های حرا مشاهده مى‌شود که گونه‌اى از مانگروها به نام Avicennia marina (به نام ابوعلى سینا، دانشمند پرآوازه ایران) است. این جزیره بزرگ پوشش جانوری متنوعی نیز دارد.

پستانداران قشم عبارتند از ۴ گونه خفاش که یک نوع آن خفاش میوه‌خوار است، ۴ گونه جونده، یک نوع خارپشت، یک گونه خرگوش، یک گونه روباه و یک نوع جبیر نیز در قشم شناسایى شده است. خزندگان شناسایى شده قشم نیز بسیار متنوع هستند. سه نوع مار و ۱۷ گونه مارمولک و یک نوع دوزیست در قشم شناخته شده‌اند. بارزترین پدیده طبیعى قشم گوناگونى پرندگان آن است. از میلیون‌ها سال پیش به این سو حدود چهارمیلیون پرنده مهاجر به‌طور منظم در فصل‌هاى مختلف سال، به خلیج فارس پناه مى‌آورند. به‌طور کلى، در گشت و گذارى چند روزه در جزیره قشم به آسانى مى‌توان تا ۱۰۰ گونه از پرندگان آن را مشاهده کرد. برخى از پرندگان جزیره قشم عبارتند از: پلیکان پا خاکسترى، باکلان، حواصیل خاکسترى، اگرت کوچک، اگرت ساحلى، اگرت سفید، حواصیل شب، حواصیل هندى، کفچه نوک، فلامینگو، عقاب ماهیگیر(جزیره قشم)، کرکس، جیرفتى، هوبره، سلیم خرچنگ‌خوار، صدف‌خوار، دیدومک، تله نوک پهن، کاکایى سر سیاه، کاکایى پشت سیاه، پرستو دریایى دودى، پرستو دریایى کاکلى کوچک، پرستو دریایى معمولى، پرستو دریایى کاکلى، سبز قباى هندى، زنبور خانگى کوچک، دم جنبانک ابلق، دم جنبانک کله زرد، میوه‌خور، بلبل خرما، سنگ چشم کله سرخ، سوسک چیفچاف، سوسک جنبان، سوک سرسیاه، طرقه بنفش، طرقه کوهى، چکچک بیابانى، شهدخور، زرد پر مزرعه، سهره خاکی.

جزیره قشم, خلیج فارس

جزیره قشم تا حدودی توان بالقوه برای دامپروری را دارد و هم اکنون دامپروری به روش سنتی در جزیره انجام می گیرد. به دلیل کمی بارندگی و نبود آب شیرین کافی، کشاورزی بسیار محدود است و بیشتر به صورت دیم صورت می گیرد.

جزیره پهناور قشم با مساحتی نزدیک به ۱۵۰۰ کیلومتر مربع نه تنها بزرگترین جزیره در ایران بلکه از بسیاری از کشورهای مستقل جهان نیز بزرگتر است. این جزیره همچون دلفین زیبا و عظیم در تنگه استراتژیک هرمز واقع شده و فاصله آبی شهر قشم از بندرعباس ۲۲ کیلومتر و نزدیکترین فاصله آبی جزیره قشم با سرزمین مادر ۸/۱ کیلومتر در حد فاصل بندر لافت و روستای پهل (از توابع بندر خمیر) است.

سابقه تاریخی قشم به پیش از اسلام می‌رسد و جمعیتی افزون بر ۸۵ هزار نفر دارد که در ۶۰ آبادی و پنج شهر  بزرگ و کوچک (قشم، درگهان، طبل، رمچاه، لافت و رمکان) به سر می‌برند. سواحل زیبا، کوه‌های تندیس مانند، هکتارها جنگل شناور در آب دریا، ده‌ها گونه پرنده مهاجر یا ساکن، جزایر کوچک و آب انبارهای قدیمی، قلعه‌های تاریخی، غارهای نمک، درخت انجیر معابد و … از جمله دیدنی‌های جزیره زیبای قشم است.

جزیره باریک و بلند قشم که در امتداد ساحل از شرق به غرب کشیده شده، تنگه هرمز را به دو بخش شمالی باریک و کم عمق و بخش جنوبی عمیق و نسبتاً پهن است، تقسیم می‌کند. تردد کشتی‌های بزرگ در بخش جنوبی قشم صورت می‌گیرد.

جزیره قشم, خلیج فارس

رودخانه‌های مهران، کل، شور، شیرین و میناب سالیانه سیلاب‌های فراوانی به تنگه هرمز می‌ریزند. جریان دریایی شدید آب در اثر جزر و مد دائمی در تنگه هرمز، وضعیت زیست محیطی ویژه ای را در این منطقه پدید آورده است. گل و لای همراه سیلاب این رودخانه ها که همه در ساحل شمال قشم به دریا می‌ریزند جزایر متعدد کوچک و بزرگ رسوبی به وجود آورده‌اند که سطح همه آنها از پوشش گیاهی، جنگل‌های همیشه سبز حرا پوشیده شده است. وسیع‌ترین جنگل‌های حرای کشور در حد فاصل قشم و سرزمین اصلی قرار گرفته است.

دریا و سواحل پیرامون قشم بسیار متنوع است. عمق متفاوت دریا، مسیر حرکت و گردش آب و وارد شدن آب رودخانه‌ها، موجب شده در اطراف قشم زیستگاه‌های گوناگونی به وجود آید. انواع سواحل ماسه‌ای، صخره‌ای، جنگلی، گلی و بین جزر و مدی که هر یک زیستگاه گیاهان و جانوران متفاوت و متنوعی است، تنوع زیستی کم نظیری در این حوالی به وجود آورده‌اند. آبسنگ‌های مرجانی اطراف قشم برای غواصان کشور و معدودی از غواصان جهان از جذابیت بالایی برخوردار است.

انواع لاک‌پشت‌های غول‌پیکر دریایی که در سراسر جهان از جمعیت آنها کاسته شده است در آب‌های اطراف قشم به وفور زندگی می‌کنند. سواحل قشم برای تماشای لاک‌پشت‌های دریایی مناسب‌ترین مکان به شمار می‌رود. از فراز سواحل صخره‌ای قشم، در یک زمان کوتاه می‌توان چندین لاک‌پشت دریایی را مشاهده نمود که با آسودگی خیال مشغول تغذیه و غوطه‌وری در آب هستند.

مشاهده زیرآب‌های تنگه هرمز با عینک‌های مخصوص ارزان قیمت، از سرگرم کننده‌ترین و آموزنده‌ترین ورزش‌ها در این منطقه است. این ورزش که سال‌هاست در جهان به عنوان یکی از مفرح‌ترین و شادی بخش‌ترین سرگرمی‌ها متداول شده است در کشور خودمان در آغاز راه است. در صورتی که مردم کشورمان از زیبایی‌های شگفت‌انگیز زیرآب‌های خلیج‌‏فارس آگاه شوند و سهولت کار تماشای آن را نیز دریابند بی‌تردید این ورزش گستردگی بیشتری در کشور پیدا خواهد نمود. در تماشای زیرآب‌های خلیج‌‏فارس و مخصوصاً آب‌های پیرامون قشم، به فاصله هر متر، انسان با گونه جدیدی رو به رو می‌شود. جنگل‌های دریایی حرا با وسعت صدهزار هکتار، سواحل قشم به طول دویست و پنجاه کیلومتر، دشت‌های ساحلی و کوه‌های صخره‌ای قشم، زیستگاه بیش از یکصد و پنجاه نوع پرنده است که مخصوصاً در فصول پاییز و زمستان جمعیت آنها افزایش می‌یابد و به صدها هزار پرنده بالغ می‌شود. مشاهده گله‌های بزرگ فلامینگو، پرستوی دریایی، انواع کاکایی‌ها و بسیاری از پرندگان نادر و کمیاب جهان (مانند شاهین کبود، پلیکان پا خاکستری، حواصیل سبز، عقاب ماهیگیر و انواع گوناگون بازها و شاهین‌ها) در قشم به آسانی ممکن است. قشم از نظر تنوع و تراکم پرندگان در جهان بی‌نظیر شناخته شده است.

خزندگان قشم از تنوع بسیار بالایی برخوردارند. با مطالعاتی که اخیراً با همکاری دانشگاه برکلی صورت گرفته، ثابت شده است که جزیره قشم از نظر خزنده در جهان ممتاز است. جنگل‌های حرای قشم نیز از طرف سازمان ملل و چندین مرکز جهانی پرنده شناسی به عنوان میراث طبیعی جهانی- ذخیره‌گاه زیستکره- انتخاب شده است. جنگل‌های وسیع و نیمه شناور حرا که در آب‌های شور دریا به صورتی سرسبز و شاداب رشد کرده‌اند و بازی دل‌انگیزی با هر جزر و مد دارند هر بیننده‌ای را شگفت‌زده می‌کنند. مشاهده این جنگل وسیع و انبوه با حضور ده‌ها هزار پرنده به رنگ‌ها و شکل‌های گوناگون در نخستین وهله باور نکردنی است. بازدیدکنندگانی که سوار بر قایق از آبراهه‌های پیچ در پیچ بین این جنگل‌ها می‌گذرند تصاویری در خاطرشان ثبت می‌شود که هرگز فراموش نخواهد شد. 

کوه‌های قشم نیز شکل کاملاً ویژه‌ای دارند. این کوه‌ها از لایه‌های رسوبی افقی و کاملاً موازی تشکیل شده‌اند. پیگیری لایه‌های مختلف کوه در سراسر جزیره ممکن است. تنها در دو نقطه به دلیل حضور گنبدهای نمک، ترتیب و شکل قرار گرفتن لایه‌ها، از حالت افقی خارج شده است. فرسایش لایه‌های کوه در اثر باد و باران و امواج دریا، اشکال و تندیس‌های طبیعی بسیار جالبی به وجود آورده است. هزاران مجسمه نیمه تمام جانوران و موجودات خیالی در سراسر دره‌ها و کوهستان‌های قشم به ابعاد بزرگ و کوچک دیده می‌شوند.